Edukira joan

Webgunearen titulo eta logoa

Ondarea guztiona delako
 
Mostrar/ocultar men? principal de navegaci?n [eu]
Hernaniko industria-ondarea
Urumea bailaran zehar
Miren Garcia Dalmau / Alfredo Moraza Barea, 2020

 

32
EREŅOTZUKO
LONJA ETA PORTUA

 

 

KOKAPENA

 

UDALERRIA: Hernani

KOORDENATUAK (U.T.M.): x 585976, y 4788389, z 24,54 (gutxi gorabeherako kokapena)

IBAIA: Urumea

 

      Ereņotzuko multzoa, izen bereko auzoan kokatzen da. Urumea ibaiaren bi bazterretan sakabanatuta.Inguru horretarako sarbidea Nafarroara doan errepidetik egiten da (GI 3410), auzo honen erdigunetik pasatzen dena.

      Gaur egun ez dago portu zaharrarekin lotutako ebidentziarik, eta Lonja etxea baino ez da zutik mantentzen. Etxea asko aldatu da orain dela gutxi egindako berrikuntzengatik, hori dela eta, merkataritza zuzentzea zen bere jatorrizko betebeharraren nabaritasun guztia, galdu du. Hala ere, aldameneko burdinolekin lotutako aztarna batzuk gordetzen ditu barruan.

      Multzoa tipologia eta kronologia desberdinetako eraikinek osatzen dute: Lonja Etxea eta Portua; Ereņotzu Burdinolak eta Errota; Bazterrola Burdinola; eta Zentral Hidroelektrikoa.

 

 

DESKRIBAPENA

 

KONTSERBAZIO EGOERA: Hondakin bakan batzuk baino ez ditu kontserbatzen

BABESA: HHPASB (Arkitektura). IV. Motako Babes Erregimena: Fitxa IV.10 Lonja baserria (Ereņotzu)

 

      Ereņotzuko Lonja eta portuaren aztarnak multzoaren Iparraldean kokatzen dira.

      Etxeak oraindik, antzinako funtzioaren izena mantentzen du (Lonja). Laukizuzen-formako oinplanoa duen eraikina da (18x6 m) eta lur-eremuaren aldapara egokituta. Eraikina duela urte batzuk berritua izan zen, azalera Iparralderantz zabalduz.

      Eraikuntza, tamaina desberdineko hiru gorputzetan banatzen da.Ibaira ematen duen aldeak (M) beheko solairua eta sotoa du, eta almazena bezala erabiltzen da. Erdiko gorpuan, gehien ateratzen dena, labearen aztarnak kokatzen dira. Honek ere bi altuera ditu. Eta azkenik, Ekialdean errepidearen ondoan, gaur egungo etxebizitza kokatzen da. Azken hau orain dela urte gutxi eraberrituta.

      Elementu interesgarriena erdiko gorputzeko barrualdean dago. Han labe baten aztarnak kontserbatzen dira oso egoera txarrean, moztuta aurkitzen da eta bere alboak eraitsiak aldameneko geletara pasabidea errazteko. Zirkulu-formako oinplanoa du 2,50-3 m-ko diametroarekin eta 1,80ko gehienezko garaiera. 70 cm-ko zabalera duten harri-hormazko kareztatutako hormekin egina. Labe hau garai bateko arragoa edo minerala galdatzeko erabiltzen zen, eta dirudienez martxan zegoenean exentu zegoen eraikina zen. Ondoren, egungo eraikina egin zen bere hormak aprobetxatuz. Gaur egun bere barrualdea biltegi bezala erabiltzen da.Labe hau bere inguruan dagoen ola multzoarekin lotuta dago, eta ez du inolako loturarik multzoaren jatorrizko merkataritza eginkizunarekin.

      Baserri honen eta Urumea ibaiaren inguruan ez dago jatorrizko portu-azpiegiturarekin lotutako eraikuntza-ebidentziarik. Oso litekeena da pentsatzea erabat desagertu diren material galkorrekin eginda egongo litzatekeela, nahiz eta ikerketa sakonago batek horri buruzko datu zehatzagoak eman litzakeen.

 

 

DATU HISTORIKOAK

 

GARAIA: Erdi Aroa/Aro Modernoa Portua (XV-XIX. mendeak)

            Arragoa (...1577/1604...)

BESTE IZENAK:

 

      Ereņotzuko Lonja izen bera daraman ibai-portuaren inguruan kokatzen zen, bertara ontziak (alak edo gabarrak) iristen zirenekoa eta Urumea gora nabigagarria zenean. XV-XVI mendeetan ugarituko den zirkulazioa eta gutxinaka gain behera etorriko dena ia desagertu arte XIX. mende erdialdetik aurrera.

      Lonjaren egitekoa Urumean zehar egiten zen merkataritza zaintzea zen (burdina, egurra eta beste salgai batzuk), bertan produktuak pisatu eta zergak kobratzen zirelarik. Instalazio hauek udal jabetzarenak izaten ziren, kudeaketa partikularrei alokatuz.Garaian, ohikoak izango dira Ereņotzuko portura arte edo portutik burdina edo burdina manipulatua eramateko kontratuak: “carreando continuamente al dicho puerto (Ereņotzu) lo que un ala puede, segund que los aleros de herrerias del dicho Valle acostumbran carrear para sus herrerias, sin alįar mano en todo tienpo qu fuere trabajo asta acabar de carrear a los dichos puertos”[99].

      Bere inguruan aldameneko Ereņotzu burdinolaren jabeek labe edo arragoa bat jarriko dute mearen aurreko erredukzio edo egosketa bat egiteko burdinolara eraman aurretik. Arragoa hau 1577an testuetan aipatuta azaltzen da, nahiz eta seguruenik zaharragoa izan (las dos herrerias de Hereņoįu...con sus presas, anteparas, agoas y oyos de arragoas” 1-577)[100]. Labe horren ekoizpenaren daturik ez dago, baina burdinolarekin bat izango zen. XX mende hasieran eraikinari buruz “donde antes estuvieron emplazados los hornos de fundiciķn y dependencias de la ferrería de Ereņozu” diote (1904)[101].

 

 

[99] GPAH. III/960 sorta, 263-264 orr. (1576.07.15).

[100] GPAH. III/961 sorta, 1-20 orr. (1577.01.28).

[101] GPAH. III/4.098 sorta, 1.209 zk., 6.130-6.142 orr. (1904.12.27).

 

 

 

Ereņotzuko portua eta lonjaren gutxi gorabeherako kokapena

(ITURRIA: Geoeuskadi)

 

Ereņotzuko Lonja baserria

 

Ereņotzuko porturaen gutxi gorabeherako kokapena, burdinola eta lonjaren ondoan

 

Ereņotzuko Lonja baserria barrualdean arragoaren aztarnak

 

Ereņotzuko Lonja baserriko jabeak diren Errenteriako Udala eta Antonio Ubarrechenaren arteko hitzarmena, onibarrak mugarriztatzeko (1955)

(ITURRIA: EUA)